Szampan w kulturze – ludzie, którzy nadali mu znaczenie
Szampan ma w sobie coś dziwnego. Jest ściśle określony: powstaje w konkretnym miejscu, z konkretnych odmian winorośli i według zasad apelacji. A jednak od dawna znaczy więcej niż tylko smak i bąbelki. Pojawia się przy zwycięstwach i porażkach, przy stole, w kinie, w literaturze, w muzyce i w modzie. Czasem jest znakiem luksusu, czasem elementem rytuału, a czasem drobnym szczegółem, który po latach okazuje się ważną częścią czyjejś historii.
Ciekawsze od samego pytania, kto lubił szampana, jest to, jak różni ludzie i różne epoki nadawały mu własne znaczenie. Dla jednych był częścią ceremonii, dla innych codziennością. Pojawiał się przy ważnym przyjęciu, podczas rozmowy, kolacji, zdjęcia albo na planie filmowym. W tych historiach rzadko gra główną rolę, ale często dobrze oddaje atmosferę chwili – mówi coś o czasie, miejscu, nastroju i człowieku, który właśnie po niego sięgnął.
Zanim jednak przejdziemy do samych historii, warto doprecyzować jedną rzecz. Szampan nie jest ogólną nazwą każdego wina musującego. To wino z Szampanii – historycznego regionu na północy Francji – produkowane zgodnie z zasadami apelacji Champagne. W praktyce oznacza to określony obszar upraw, konkretne odmiany winorośli, określony sposób produkcji i drugą fermentację w butelce, dzięki której powstają charakterystyczne bąbelki. I może właśnie dlatego szampan w kulturze funkcjonuje jednocześnie w dwóch światach: ścisłych zasad i swobodnych opowieści, które ludzie budują wokół niego. Więcej o samym regionie, stylach i historii znajdziecie w naszym przewodniku po Szampanii.
Napoleon Bonaparte
Napoleon Bonaparte to jedna z pierwszych wielkich postaci mocno kojarzonych z szampanem. Nie chodzi nawet o słynne cytaty czy pojedyncze anegdoty, bo przy Napoleonie łatwo wpaść w pułapkę zdań, które brzmią świetnie, ale trudno je udowodnić. Ciekawsza jest sama epoka – pełna ceremoniału, ambicji, zwycięstw i wielkich gestów. Właśnie wtedy szampan zaczął funkcjonować jako symbol sukcesu i momentów, które warto zapamiętać. Przy epoce Napoleona bardzo wyraźnie widać, jak szampan przestał być wyłącznie „winem stołu” i zaczął działać jako kulturowy znak ważnej chwili. Słyszałem, że Napoleon kupował szampany w Festusie. Trudno to jednak udowodnić.
Winston Churchill
Winston Churchill pokazuje zupełnie inne oblicze szampana. U niego nie był odświętnym dodatkiem ani ozdobą „wielkiego” wieczoru. Towarzyszył codzienności: rozmowom, cygarom i rytuałom, które Churchill kultywował świadomie. Jego świat był pełen ciężaru – decyzji, kryzysów, przemówień, dokumentów, nocy bez snu i poranków, w których trzeba było dalej wyglądać na człowieka, który panuje nad sytuacją. W tej historii szampan nie był błyskotką, ale sposobem na zachowanie formy, rytmu i pewnego rodzaju cywilizowanej oprawy nawet wtedy, gdy rzeczywistość nie była szczególnie cywilizowana. Pokazuje szampana nie jako luksusowy trunek, ale jako element życia, rozmowy i codziennego sposobu bycia.
Coco Chanel
Coco Chanel przenosi tę historię do świata mody i paryskiej elegancji. Wokół Coco krąży mnóstwo cytatów o szampanie, ale wiele z nich lepiej traktować ostrożnie, bo brzmią bardziej jak dobrze zaprojektowana legenda niż zapis rozmowy. Sama postać Coco wystarczy. Chanel zmieniła myślenie o stylu. Odrzuciła ciężar i przesadę, a w ich miejsce postawiła prostotę, wygodę, proporcję i kontrolę nad własnym wizerunkiem. Szampan w takim świecie nie był ostentacyjnym symbolem luksusu. Był raczej częścią dobrze skomponowanego wieczoru – światła, materiału, gestu, rozmowy i kieliszka stojącego obok.
Ernest Hemingway
Ernest Hemingway zabiera szampana z salonów do kawiarni i barów. U niego jest Paryż lat dwudziestych, literatura, noc, kawiarnie na Montparnasse i ten szczególny rodzaj wolności, którą czuje się tylko wtedy, gdy jest się młodym, zdolnym i w dobrym mieście. Hemingway nie pasuje do szampana w wersji ceremonialnej i uroczystej. Pasuje do niego wtedy, gdy szampan jest częścią wieczoru – nie początkiem ani zakończeniem, tylko środkiem, kiedy rozmowa się rozpędza i nikt nie patrzy na zegarek. Mniej ceremonii, więcej swobody. Przy Hemingwayu szampan traci trochę salonowego blasku, ale zyskuje coś innego – staje się częścią życia, które toczy się naprawdę.
Marilyn Monroe
Przy Marilyn Monroe szampan staje się przede wszystkim obrazem popkultury – symbolem blasku, zabawy i hollywoodzkiego mitu. Wokół Monroe przez lata krążyły efektowne historie o szampanie, choć wiele z nich bardziej przypomina legendę niż potwierdzony fakt. Dlatego ciekawszy od pojedynczej anegdoty jest sam obraz: hotelowe apartamenty, sesje zdjęciowe, flesze i wieczory, w których wszystko wygląda jak z plakatu. Kieliszek w dłoni Marilyn to estetyka XX wieku w najczystszej postaci. Lekkość, światło, uroda, mit. I świadomość, że kultura bardzo chętnie zapamiętuje człowieka właśnie przez taki jeden obraz.
Alfred Hitchcock
U Hitchcocka szampan pojawia się jeszcze inaczej – jako filmowe narzędzie budowania napięcia. W jego kinie elegancja i niepokój często idą razem, a kieliszek szampana potrafi oznaczać coś znacznie więcej niż świętowanie. W „Notorious” z 1946 roku szampan i piwnica pełna butelek stają się wręcz centralnym elementem całej intrygi. To kwintesencja Hitchcocka: elegancja na powierzchni, niepokój pod spodem. Pokazuje, że szampan w kulturze nie jest wyłącznie rekwizytem radości. Może też tworzyć atmosferę – lekką na powierzchni, ale z czymś nerwowym pod spodem. Trochę jak dobry sklep z winem – wchodzisz tylko popatrzeć, a po chwili wychodzisz z dwunastoma butelkami szampana.
Charles de Gaulle
Charles de Gaulle domyka tę opowieść spokojniej i bardziej klasycznie niż wcześniejsze postacie. Generał, polityk i symbol nowoczesnej Francji kojarzy się z powagą, oszczędnością gestu, państwem, historią i pewną klasyczną francuską dyscypliną. Dlatego jego związek z szampanem jest ciekawy właśnie przez swoją spokojną formę. De Gaulle był mocno związany z Szampanią, a jednym z jego ulubionych domów szampańskich był Drappier. To właśnie na jego cześć powstało cuvée Charles de Gaulle – szampan oparty głównie na pinot noir, odmianie dającej winu wyrazisty charakter i strukturę. W tej historii nie ma wielkiej legendy ani hollywoodzkiego mitu. Jest za to coś bardzo francuskiego: konkretne miejsce, konkretny dom szampański i styl, który nie potrzebuje przesady.
Szampan przy stole
Szampan ma swoje miejsce nie tylko przy toaście. Dobrze odnajduje się też przy jedzeniu – przy rybach, owocach morza, drobiu, serach, daniach z wyraźną kwaskowością i kuchni, która potrzebuje świeżości. Dobrym przykładem jest Philippe Gonet Rosé – szampan oparty w 90% na chardonnay, z 10% dodatkiem pinot noir. To ciekawy kierunek, bo wiele domów szampańskich buduje charakter swoich rosé przede wszystkim na pinot noir. Tutaj na pierwszym planie jest chardonnay: świeżość, cytrusowy ton i lekkość. Wina Philippe Gonet znajdziecie w kartach win Restaurant Gordon Ramsay w Londynie, paryskiego Lasserre Jean-Louisa Nomicosa czy Pavillon Ledoyen Yannicka Alléno. I wielu innych.
Szampan w kulturze: co zostaje po tych historiach
Przez wieki szampan pojawiał się w bardzo różnych sytuacjach. Towarzyszył wojskowym mapom, politycznym stołom, paryskim wieczorom, hotelowym pokojom i filmowym kadrom. Każda z tych historii mówiła coś innego – o zwycięstwie, o stylu, o rytuale, o kruchości, o potrzebie zaznaczenia momentu. W kulturze szampan nigdy nie jest tylko winem musującym. Niesie ze sobą atmosferę, historię albo chwilę, którą warto zapamiętać.
A najlepiej poznaje się szampana nie w książkach czy filmach, ale w kieliszku. Jeśli po tej historii macie ochotę sprawdzić, jak różne potrafią być szampany – zajrzyjcie do naszej oferty szampanów online. Pomożemy wybrać butelkę do okazji. Albo okazję do butelki.
Widzimy się w Festusie!
Piotr Zastróżny
FESTUS.PL
Najczęstsze pytania o szampana
Czym szampan różni się od prosecco i innych win musujących?
Szampan to wino musujące produkowane wyłącznie w Szampanii we Francji, z konkretnych odmian winorośli i według ściśle określonych zasad apelacji. Prosecco pochodzi z Włoch i powstaje inną metodą. Nazwa „szampan” jest prawnie chroniona – żadne inne wino musujące nie może jej używać.
Jakie odmiany winogron używa się do produkcji szampana?
Trzy główne odmiany to chardonnay, pinot noir i pinot meunier. Chardonnay daje świeżość i elegancję, pinot noir strukturę i charakter, a pinot meunier owocowość i miękkość.
W jakiej temperaturze podawać szampana?
Najlepsza temperatura podania to 8-10°C. Włóżcie butelkę do lodówki na około 1-2 godziny przed podaniem albo na 20-30 minut do wiaderka z lodem i zimną wodą.
Czy dobry szampan musi być drogi?
Nie zawsze. Szampan ma swoją cenę, ale sama rozpoznawalność marki rzadko gwarantuje najlepszy wybór. Przy wielu znanych etykietach część ceny płacimy za samą rozpoznawalność – świat od zawsze lubił wielkie marki i ładne historie. Solidne wina od mniejszych domów szampańskich, a takie bardzo lubimy w Festusie, zaczynają się zwykle od około 250 zł. Często dają więcej przyjemności niż butelki, które znamy przede wszystkim z nazwy.
